Santa Maria delle Anime del Purgatorio ad Arco

Santa Maria delle Anime del Purgatorio ad Arco

Kasseien, donkere steegjes, eeuwenoude tegen elkaar aanleunende panden, hoog boven straatniveau drogend wasgoed. Plotseling een schedel. Van brons dat wel, levensecht, in het historisch hart van Napels voor de kerk Santa Maria delle Anime del Purgatorio ad Arco – Santa Maria van de zielen van het vagevuur bij de boog.

Onze knappe gids Francesco steekt zijn wijsvinger en pink in de ooggaten van de schedel. “Per fare le corna”, om de horens op te zetten en het kwaad te bezweren. Want het kwaad schuilt in een klein hoekje…

De Napolitaanse onderwereld

Gewoonlijk gaat het dan slechts om de ‘fattuchiere’, de Napolitaanse heksen, die zoeken naar dolende zielen. Maar in de periode tussen 2 november (Allerzielen) en 6 januari (Driekoningen) is het echt niet pluis. Dan staan namelijk de poorten van de onderwereld wagenwijd open en dwalen verloren zielen rond. Al snel laten we ons meeslepen door Francescos relaas en langzaam bekruipt ons een onbehagelijk gevoel.

Hoewel ook de bovenkerk allerlei bijzonderheden herbergt, begeven we ons via eeuwenoude stenen trappen naar een onderaardse gebedsruimte. Hier bevindt zich, op dezelfde plek als waar in de bovenkerk een marmeren altaar staat, een enorm zwart geschilderd kruis boven een uit zwart vulkanisch gesteente vervaardigd zeventiende-eeuws altaar.

In dit onderaardse heiligdom bidt men om voorspraak voor een ziek familielid. Of om een goede echtgenoot te vinden, of om zwanger te worden, of – waarom ook niet – om eindelijk een winnend lot in de wekelijkse loterij. Overal hangen kaartjes voor ‘ontvangen gunsten’.

En tot wie in het bijzonder bid je dan? Tot een heilige, tot Jezus of tot Maria?

Nee, niets van dit alles.

Je bidt tot een schedel, een ´anima abbondonata´ – een verloren ziel. ´Dat is heiligschennis´, roept een vurige Italiaanse met gitzwart haar. Francesco negeert haar en vervolgt zijn uitleg in dit ondermaanse. De koude rillingen lopen over mijn rug.

De pest van 1656 in Napels

In vroeger tijden werd de bouw van een kerk gewoonlijk gefinancierd door rijke burgers of edelen, die zich zo verzekerden van een plaats in het hiernamaals. Zo werd in 1616 deze kerk van de zielen van het vagevuur gesticht.

Armoede en ellende heersen en in 1656 breekt de pest uit, zeker 300.000 mensen laten hierbij het leven. Vanwege de onvoorstelbare hoeveelheid doden worden de lijken anoniem in massagraven onder kerken gedumpt. ‘Le anime abbandonate’ zijn verlaten door Jan en alleman, met niemand om voor hun zielenheil te bidden.

De dood lijkt niemand te sparen. Rijk of arm, het doet er niet toe. De impact van al die doden blijkt overweldigend. Misschien, heel misschien een sprankje hoop, is een van de zielen uit dit anonieme dodenleger bereid om je te helpen en in leven te houden?

Een eeuwenoud heidens gebruik duikt op: als jij een lijdende ziel helpt om in de hemel te komen, dan zorgt die ziel later, vanuit de hemel, voor jouw geluk en voorspoed.

Adopteren van een ziel

Dat helpen van een lijdende ziel doe je door haar schedel te ‘adopteren’.

Twee zaken zijn hierbij van fundamenteel belang. Bidden doe je zo:

  1. In gezelschap van een kind. Kinderen zijn puur, staan open voor het buitenaardse en treden gemakkelijk in contact met de doden. En
  2. Op maandag. Want deze dag is gewijd aan de Griekse godin Hekate, de godin van de maan en bewoonster van donkere verblijfplaatsen.

Als je deze regels consequent volgt, dan zal de anonieme ziel zich, in een droom, aan jou bekend maken en aanwijzingen geven over de precieze vindplaats van zijn schedel.

Want de schedel/ziel kan jouw hulp goed gebruiken en wil graag gevonden worden. Ze bevindt zich namelijk in het vagevuur en ze snakt naar ‘refrisco’, verfrissing.

De vinder zal daartoe de schedel goed schoonmaken en het zweet ‘sudore’ van haar voorhoofd deppen. Voor dit ‘zweten’ bestaat overigens een wetenschappelijke verklaring: het is condens, in de vochtige onderaardse gangen. Voor de gelovige is het echter een teken van de oneindige ontberingen die de ziel moet doorstaan om in de hemel te raken.

Vervolgens krijgt de schedel een witte zakdoek omgebonden. Daarna volgen bloemen, gebeden, geschenken en brandende kaarsen. Als de schedel of ziel de hulpvraag positief beantwoordt, ontvangt zij nog meer verzorging. Een rozenkrans en in plaats van een eenvoudige zakdoek, een kanten borduurwerkje. Soms wordt de schedel zelfs in een houten of marmeren kistje geplaatst. De schedel of ziel maakt dan officieel deel uit van de familie en zelfs van de erfenis.

Zo ontstaat een levendige business, de marketing van de dood. Elke maandag moet er toch gebeden worden, eerst om de schedel te vinden en daarna om de ziel zo snel mogelijk in de hemel te krijgen. Om te mogen bidden, moet er betaald worden. Om de ziel nog sneller te laten opstijgen, kunnen je ook anderen voor ‘jouw’ schedel laten bidden, tegen betaling uiteraard. Voor verse bloemen en kaarsen betaal je. Enzovoort, enzovoort.

Verboden

Dit gaat zo door tot in 1969. Pas in dat jaar besluit de kerkelijke rechtbank dat het aanbidden van schedels op een heidens ritueel berust en daarom verboden is. Maar Napels zou Napels niet zijn, als het zich daar iets van aan zou trekken en de ex voto, brandende kaarsjes en briefjes met ontvangen gunsten nemen alleen maar toe.

Dan, als gevolg van een aardbeving in 1980, worden de kerk en onderaardse kerkers gesloten. Zo komt er dan toch een einde aan deze eeuwenoude gewoonte. Tegenwoordig, na een restauratie in 1992, is de kerk weer te bezichtigen.

Vandaag de dag liggen overal verse bloemen, voor sommige schedels staan brandende kaarsjes, de schedels liggen er netjes en opgepoetst bij. Een duidelijk signaal dat de praktijk van het aanbidden nog springlevend is.

Francesco krijgt een dikke fooi en wij duiken de eerste de beste bar in voor een ‘caffè ristretto’, een extra sterk kopje espresso. Dit moeten we even verwerken.

Ben benieuwd naar onze dromen vannacht.

Bezoek de kerk Santa Maria delle Anime del Purgatorio ad Arco

De Santa Maria delle Anime del Purgatorio ad Arco is gelegen aan de Via dei Tribunali, in het historische centrum van Napels.

De website van het purgatorium is in het Italiaans.

___________________________________________

Over de auteur

Chiarangela is beëdigd vertaler Italiaans, tolk en jurist (mr). Ze heeft vier jaar in Napels gewoond en kent de stad op haar duimpje.

Als deskundige helpt zij u bij uw zaken in/met Italië, waardoor u geld, tijd en energie bespaart.

  • Doet u zaken in Italië, of heeft u regelmatig Italiaans bezoek, of ontvangt u Italiaanse teksten en zoekt u iemand die voor u de vertaalslag kan maken?
  • Zoekt u iemand die thuis is in het land en de cultuur begrijpt?
  • Begrijpt u het Italiaans, maar niet de juridische teksten?

Bij het Taleninstituut Lingua com  kunt u terecht, voor allerlei diensten op Italiaans taalkundig gebied.

Foto’s bij dit blog zijn door Chiarangela gemaakt.

___________________________________

Pin It on Pinterest

Share This